Kiểm Định Van An Toàn

Kiểm định van an toàn là gì?

  Van an toàn là thiết bị cơ khí tự động xả áp khi áp suất vượt quá ngưỡng cài đặt, giúp bảo vệ hệ thống và thiết bị khỏi nguy cơ quá áp.

  Kiểm định van an toàn là quá trình kiểm tra, thử nghiệm và đánh giá khả năng hoạt động của van theo yêu cầu kỹ thuật và quy định an toàn áp dụng. Quá trình này giúp xác định áp suất mở van, độ kín và tình trạng vận hành, từ đó phát hiện sai lệch để xử lý kịp thời. Van đạt yêu cầu sẽ được lập hồ sơ và cấp giấy chứng nhận kiểm định nếu thuộc diện quy định.

Mục đích của kiểm định van an toàn

  Kiểm định van an toàn nhằm đánh giá khả năng hoạt động, độ kín và mức áp suất xả của van trước cũng như trong quá trình sử dụng, từ đó bảo đảm thiết bị vận hành đúng yêu cầu kỹ thuật và hạn chế nguy cơ sự cố quá áp. Các mục đích chính gồm:

• Đảm bảo van mở đúng áp suất cài đặt: Kiểm tra khả năng tự động mở xả khi áp suất đạt ngưỡng quy định, giúp kiểm soát áp suất trong giới hạn an toàn.Ngăn ngừa sự cố quá áp: Hạn chế nguy cơ nổ, biến dạng hoặc hư hỏng nồi hơi, bình khí nén, bồn chứa và hệ thống đường ống chịu áp lực.
• Phát hiện hư hỏng kịp thời: Kịp thời nhận biết tình trạng kẹt van, rò rỉ, hao mòn, giảm độ kín hoặc các bất thường có thể ảnh hưởng đến khả năng xả áp.
• Bảo vệ con người và tài sản: Giảm thiểu nguy cơ tai nạn lao động, cháy nổ và thiệt hại thiết bị, đồng thời hạn chế gián đoạn sản xuất.
• Tuân thủ quy định pháp luật: Đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn lao động quốc gia đối với thiết bị chịu áp lực, đồng thời cung cấp hồ sơ pháp lý hợp lệ phục vụ công tác thanh tra.

Các quy chuẩn và tiêu chuẩn quốc tế về kiểm định van van toàn

Các quy chuẩn QCVN và TCVN

  Hoạt động thử nghiệm van phải tuân thủ nghiêm ngặt theo TCVN về quy định kiểm định van an toàn và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia sau:

• Thông tư 36/2019/TT-BLĐTBXH: Ban hành danh mục máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động.
• QCVN 01:2008/BLĐTBXH: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động nồi hơi và bình chịu áp lực.
• TCVN 7915-1:2009: Tiêu chuẩn Việt Nam về thiết bị an toàn chống quá áp.
• TCVN 8366:2010: Quy định về bình chịu áp lực, yêu cầu thiết kế và chế tạo.

Tiêu chuẩn quốc tế API và ASME

  Ngoài các tiêu chuẩn trong nước, việc kiểm định van an toàn theo quy định nào còn căn cứ vào các tiêu chuẩn quốc tế uy tín:

• API 527: Tiêu chuẩn xác định độ kín mặt tì của van an toàn.
• API RP 576/520: Hướng dẫn kiểm tra, bảo dưỡng và tính toán kích thước van an toàn.
• ASME Section VIII: Tiêu chuẩn thiết kế và kiểm định bình chịu áp lực của Mỹ.

Quy trình kiểm định van an toàn

Kiểm tra hồ sơ và ngoại quan

• Kiểm tra hồ sơ, lý lịch: Xem xét thông số thiết kế, áp suất cài đặt cũ, xuất xứ và lịch sử bảo trì của van.
• Kiểm tra ngoại quan: Đánh giá tình trạng thân van, đĩa van, lò xo và kiểm tra miệng xả xem có bị tắc nghẽn hay gỉ sét không.

Thử áp suất mở và kiểm tra độ kín

• Hiệu chuẩn áp suất tác động: Tăng áp suất từ từ trên bàn thử chuyên dụng để xác định thời điểm van bắt đầu mở. Thao tác này được lặp lại ít nhất 3 lần để lấy giá trị trung bình ổn định nhất.
• Kiểm tra độ kín van: Bơm áp suất lên mức 90% so với áp suất cài đặt (Van cài mở ở 10 bar thì bơm thử ở 9 bar) và giữ nguyên. Nếu van không bị xì khí hay rò rỉ nước ra ngoài thì mặt tì đĩa van đạt chuẩn.

Xử lý kết quả và dán tem kiểm định

• Xử lý kết quả: Nếu van đạt yêu cầu kỹ thuật về áp suất xả và độ kín, kiểm định viên tiến hành dán tem kiểm định và cấp Giấy chứng nhận kết quả thử nghiệm.
  
• Trong trường hợp van không đạt chuẩn, doanh nghiệp phải tiến hành bảo trì, mài rà đĩa van hoặc thay thế van mới.

Thời hạn kiểm định van an toàn

Kiểm định lần đầu trước vận hành

  Kiểm định van an toàn lò hơi và bình tích khí lần đầu được thực hiện ngay sau khi hoàn tất lắp đặt hệ thống. Quá trình này đảm bảo van hoạt động đúng thông số thiết kế trước khi đưa vào vận hành chính thức.

  Kỹ thuật viên sẽ kiểm tra áp suất cài đặt để đảm bảo van mở xả đúng thời điểm. Việc kiểm định lần đầu giúp phát hiện sớm các lỗi hư hỏng do vận chuyển hoặc lắp đặt sai kỹ thuật. 

Kiểm định định kỳ

  Quy định thời hạn kiểm định van an toàn định kỳ thông thường là 12 tháng/lần. Chu kỳ kiểm định van thường được tiến hành đồng thời với chu kỳ kiểm định định kỳ của thiết bị chính như nồi hơi hay bình áp lực.

  Đối với môi chất có tính ăn mòn cao hoặc làm việc trong môi trường khắc nghiệt, thời hạn kiểm định van an toàn có thể rút ngắn xuống 6 tháng/lần. Việc kiểm tra định kỳ giúp phát hiện kịp thời tình trạng mỏi lò xo hay gỉ sét đĩa van.

Trường hợp kiểm định bất thường

  Doanh nghiệp bắt buộc phải tiến hành kiểm định bất thường trong các trường hợp sau:

• Van vừa trải qua quá trình sửa chữa lớn, mài rà đĩa van hoặc thay thế lò xo.
• Hệ thống gặp sự cố quá áp liên tục hoặc van bị rò rỉ lưu chất ra ngoài.
• Van bị mất chì niêm phong hoặc dán tem kiểm định bị mờ, hỏng.

Các lỗi thường gặp khi kiểm định van an toàn và cách xử lý

Van an toàn mở sai áp suất cài đặt

• Dấu hiệu: Van mở sớm hoặc muộn hơn thông số thiết kế hay cài đặt. 
• Nguyên nhân: Lò xo bị giảm độ đàn hồi, ốc điều chỉnh bị lỏng, cài đặt sai thông số hoặc sử dụng linh kiện không phù hợp.
• Cách xử lý: Hiệu chỉnh lại độ nén của lò xo trên bàn thử chuyên dụng. Nếu lò xo bị biến dạng hoặc mất đàn hồi, cần thay thế đúng chủng loại và tiến hành hiệu chuẩn lại từ đầu.

Van không mở khi quá áp

• Dấu hiệu: Áp suất đạt hoặc vượt ngưỡng cài đặt nhưng van không xả. Đây là lỗi nghiêm trọng nhất dễ gây nổ bình chứa
• Nguyên nhân: Cơ cấu chuyển động bị kẹt do gỉ sét, cặn bẩn, lò xo bị kẹt hoặc van bị điều chỉnh sai.
• Cách xử lý: Kiểm tra, vệ sinh và đánh giá tình trạng các chi tiết bên trong. Thay thế linh kiện hư hỏng hoặc thay van mới nếu không thể phục hồi an toàn.

Van an toàn bị rò rỉ môi chất

• Dấu hiệu: Có tiếng xì hoặc môi chất rò rỉ ở cửa xả dù áp suất chưa đạt ngưỡng.
• Nguyên nhân: Cặn bẩn mắc giữa đĩa van và đế van, bề mặt làm kín bị xước, mòn hoặc ăn mòn hoặc áp suất làm việc quá gần áp suất cài đặt.
• Cách xử lý: Tháo van để vệ sinh sạch sẽ cặn bẩn. Thử dùng tay nâng nhấc đĩa van vài lần để xả trôi cặn nhẹ. Nếu bề mặt làm kín bị xước nhẹ, có thể mài láng lại bề mặt, còn nếu bị ăn mòn nặng, phải thay thế đĩa van hoặc toàn bộ van mới.

 Van không đóng kín sau khi xả áp

• Dấu hiệu: Sau khi áp suất đã giảm, van vẫn mở hoặc không đóng kín, làm thất thoát áp suất.
• Nguyên nhân: Đĩa van hoặc ty van bị kẹt, lệch tâm, lò xo mất lực đàn hồi hoặc bề mặt làm kín bị hư hỏng.
• Cách xử lý: Kiểm tra cơ cấu chuyển động, lò xo và bề mặt làm kín. Vệ sinh, căn chỉnh hoặc thay thế chi tiết bị hỏng, sau đó thử nghiệm lại khả năng đóng kín.

Van rung lắc mạnh, phát ra tiếng ồn khi xả

• Dấu hiệu: Khi van mở, xuất hiện hiện tượng rung, giật mạnh, kèm theo tiếng ồn lớn.
• Nguyên nhân: Đường ống đầu vào quá nhỏ so với cửa van dẫn đến thiếu hụt lưu lượng hoặc. hoặc công suất xả của van không phù hợp với hệ thống.
• Cách xử lý: Kiểm tra áp suất đầu vào, lưu lượng xả và kích thước đường ống. Thiết kế lại hoặc thay đổi đường kính ống dẫn vào/ra đạt chuẩn theo khuyến cáo của nhà sản xuất và tiêu chuẩn kỹ thuật

Thân van bị nứt, vỡ hoặc ăn mòn, gỉ sét

• Dấu hiệu: Thân van có vết nứt, bọt khí xì qua thành thân, hoặc lớp sơn bảo vệ bị bong tróc, gỉ sét nặng.
• Nguyên nhân: Do va đập, áp lực vượt quá giới hạn chịu đựng của vật liệu hay làm việc trong môi trường ăn mòn.
• Cách xử lý: Nếu thân van an toàn bị nứt/vỡ buộc phải thay mới hoàn toàn. Còn chỉ bị gỉ sét bề mặt, cần làm sạch, đánh rỉ và sơn phủ Epoxy chống ăn mòn.

Lựa chọn tổ chức kiểm định uy tín

Tiêu chí chọn tổ chức kiểm định

  Doanh nghiệp nên lựa chọn các trung tâm kiểm định được Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động. Đơn vị kiểm định cần sở hữu bàn thử áp lực hiện đại và trang thiết bị đo lường được hiệu chuẩn định kỳ.

  Đội ngũ kiểm định viên phải có chứng chỉ chuyên môn và kinh nghiệm thực tế. Điều này đảm bảo kết quả kiểm định chính xác, khách quan và có giá trị pháp lý toàn quốc.

Yếu tố ảnh hưởng chi phí kiểm định

  Giá kiểm định van an toàn phụ thuộc vào nhiều yếu tố kỹ thuật thực tế:

• Kích thước van (Size DN): Van kích thước lớn (DN100 - DN200) có chi phí thử nghiệm cao hơn van nhỏ (DN15 - DN50).
• Môi chất và áp suất làm việc: Van dùng cho hóa chất hoặc áp suất cao đòi hỏi quy trình thử nghiệm phức tạp hơn.
• Địa điểm thực hiện: Thử nghiệm tại phòng thí nghiệm cố định hay mang thiết bị di động kiểm định trực tiếp tại nhà máy.

  Trên đây là những chia sẻ của Van Công Nghiệp Âu Việt về kiểm định van an toàn. Nắm vững quy định, tiêu chuẩn TCVN và tuân thủ đúng thời hạn kiểm tra định kỳ không chỉ giúp hệ thống vận hành ổn định mà còn ngăn ngừa rủi ro nổ vỡ thiết bị và tránh các chế tài xử phạt hành chính.